Connect with us

Subscribe

Istorija

Uspon i pad komunizma: Ključni razlozi koji su doveli do raspada Sovjetskog Saveza i istočnog bloka.

Uspon i pad komunizma
Uspon i pad komunizma: Ključni razlozi koji su doveli do raspada Sovjetskog Saveza i istočnog bloka.

Pre samo 40 godina svet je bio mnogo drugačije mesto za život. Bilo je to vreme kada je komunizam i dalje vladao velikim delom Evrope, a cela planeta podeljena između dve velike supersile; Sovjetskog Saveza i Sjedinjenih Američkih Država.

Ta podela zvala se ‘Hladni rat’ i podrazumevala je politički sukob dva različita pogleda na svet, zapadnog i istočnog, kapitalističkog i komunističkog. Hladni rat je predvođen od strane SAD-a i zapadnih sila sa jedne, te SSSR-a i istočnih sila sa druge strane. Nazivao se ‘hladnim ratom’ jer nikada nije došlo do masovnog oružanog sukoba, iako su se obe strane godinama spremale na isti. Hladni rat se zasnivao na ekonomskom, političkom, propagandnom i špijunskom nadmetanju Zapada i Istoka. Glavni ciilj je bio smanjiti uticaj neprijateljskog bloka na svet.

Hladni rat je završen krajem 1991. godine potpunim slomom komunizma i konačnim raspadom Sovjetskog saveza, a u ovom tekstu ćemo opisati šta je prethodilo tome.

Nekoliko činjenica o Sovjetskom Savezu:

– Sovjetski Savez je bio vodeća komunistička sila koja se sastojala od 15 republika. Sa teritorijom od 22.400.000 kvadratnih kilometara bio je veličine kao današnji SAD, Kanada i Meksiko zajedno.

– Tokom postojanja Sovjetskog Saveza u periodu od 1922. do 1991. godine, sovjetski sportisti su učestvovali na 18 olimpijskih turnira. Osvojili su čak 1204 medalje (473 zlatne, 376 srebrnih i 355 bronzanih).

– U Sovjetskom savezu je u novembru 1941. godine uveden porez za osobe koje nemaju dece. Morali su ga plaćati muškarci starosti od 20 do 50 godina i venčane supruge starosti između 20 i 45 godina koji/e nemaju dece. Porez u iznosu od 6% oduzimao se od mesečne plaće.

sssr sovijetski savez

Uvod u komunizam:

Revolucija i građanski rat koji se u Rusiji dogodio rezultirao je pobedom revolucionara 1917. godine. Nakon toga je stvorena socijalistička država u granicama bivšeg ruskog carstva. Pet godina kasnije uspostavljen je Savez socijalističkih republika koji je činila konfederacija država pod vlašću Komunističke partije.

Kada je 1924. godine Josif Staljin došao na vlast, usledio je represivni način vladanja i potpuna kontrola države nad svakim oblikom života, počevši od političkog, socijalnog do ekonomskog. Ekonomija Sovjetskog Saveza zasnivala se na izdavanju jasnih direktiva od strane Komunističke partije. To je podrazumevalo postavljanje socijalnih i ekonomskih ciljeva, te uspostavljanje pravila koja su se morali pratiti. Tako je Komunistička partija kontrolisala sve društvene i ekonomske aktivnosti zemlje.

Svoju kontrolu je opravdavala ideološkim principima i nastojanju da se uz jasne ciljeve prevaziđe tržišna ekonomija Zapada. Uspostavljena je jasna hijerarhija, zvaničnici KP (Komunističke partije) kontrolisali su ogroman broj informacija i planiranje je bilo potpuno centralizovano.

josif staljin
Josif Staljin

Početak rasta:

Sovjetski Savez je na početku doživljavao brzi ekonomski rast koji je između 1928. do 1940. godine povećavao godišnju stopu rasta državnog BNP-a (bruto nacionalnog proizvoda) za 5,8%. Sa sličnim postotkom rasta nastavljeno je i u narednim decenijama. Takav rast im je na indirektan način omogućila i zapadna tehnologija koju je SSSR prisilnom mobilizacijom primenjivih resursa nastojao da imitira. Ipak, kada je SSSR počeo, barem prividno, hvatati korak sa Zapadom, pozajmljivanje sve novijih tehnologija bilo je teže, pa su i efekti produktivnosti automatski postajali sve manji.

Početak usporavanja:

Kada je ostala bez razvojnih modela za imitiranje, sovjetska ekonomija je počela opadati. Rast godišnjeg BNP-a koji je u periodu od 1928. do 1970. godine iznosio u prosjeku više od 5%, između 1970. i 1980. godine pao je na čak 2,6%. Sovjetskim liderima postalo jasno da je ekonomija u ozbiljnom stadiju stagnacije, te da su potrebne reforme.

Usvajanje znanja i tehnologija drugih zemalja, u ovom slučaju zapadnih, rezultiralo je manjkom inovacija domaće ekonomije. To je istovremeno prouzrokovalo veliku neefikasnost, zbog čega je SSSR bio u nedoumici stvaranja libelarnijeg tržišnog sistema. Naravno, takvo nešto je u društvu i ekonomiji koja se zasnivala na potpuno centralizovanoj kontroli, izgledalo nemoguće.

Reforme u vidu perestrojke:

Ekonomska kriza se nastavila i početkom osamdesetih, te je rast produktivnosti pao ispod nule. Zbog čega je Mihail Gorbačov odlučio ozbiljnije pristupiti reformama i uneti radikalnije promene. Problem je ležao u komunističkim i socijalističkim idealima koji su se sukobljavali sa promenama neophodnim za oživljavanje sovjetske ekonomije. Gorbačov je pokušao balansirati između te dve krajnosti i njegov cilj se zasnivao na decentralizaciji ekonomskih aktivnosti, te otvaranju privrede za vanjsku trgovinu.

Ovo restruktuiranje se zvalo perestrojka i imalo je za cilj da podstakne privatne podsticaje i veće otvaranje tržišta. No, budući da je bila u direktnoj suprotnosti sa idealima komunizma i prethodno hijerarhijskom prirodom sovjetske ekonomije, već se moglo naslutiti da se kraj komunizma kakvom je SSSR težio tokom celog svog perioda postojanja, izuzetno blizu.

Mihail Gorbačov
Mihail Gorbačov

Na početku uspeh, na kraju haos:

Perestrojka je u početku bila uspešna, ali ne zadugo. Sovjetske firme jesu na početku koristile veću slobodu i nove mogućnosti ulaganja, no sve se ubrzo ispostavilo uzaludnim. Smanjena kontrola informacija od strane Komunističke partije rezultirala je sve češćim iskazivanjem nezadovoljstva od strane građana i konstantnim kritikama na vlast. To je sve zajedno pomoglo stvaranju uslova za raspad zemlje.

Kako je ekonomski haos postajao sve veći, sovjetski lideri nisu uspeli ‘gasiti požare’ koji su se pojavljivali. Problem je predstavljao i novi val lokalnih lidera koji su zahtevali veću autonomiju od centralne vlasti. To je dodatno uzdrmalo ‘čeličnu ruku’ kojom je Komunistička partija vladala svojom zemljom.

U kombinaciji sa sve većim stepenom liberalizacije među stanovništvom i sve češćim protestima među zemljama komunističkog bloka, Sovjetski Savez se krajem 1991. godine raspao na 15 različitih država.

Ključ raspada:

Mnogo bitnih faktora uticalo je da Sovjetski Savez izgubi ‘bitku’ sa Zapadom. Jedan od glavnih leži u činjenici da je iz decenije u deceniju Komunistička partija gubila vezu sa stvarnim idealima koji su krasile neke od prethodnih generacija.

Nezadovoljstvo građana je postajalo veće kada su šezdesetih i sedamdesetih godina članovi Politbiroa i Komunističke partije postojali sve bogatiji. Uživali su u svim benefitima svoga položaja, dok su građani praktično umirali od gladi. Mlađe generacije su zbog toga sve češće odbijale ideološki se povezivati sa komunizmom koji je bio daleko od onog tipa komunizma kome je težio Lenjin.

Reaganova agresivna politika:

Drugi bitan razlog raspada sovjetske imperije leži u agresivnom pristupu Ronalda Reagana, predsednika Sjedinjenih Američkih Država početkom 80-tih godina. Reagan je dolaskom na vlast 1980. godine postavio jasan cilj konačne pobede u ‘Hladnom ratu’. Mnogo je agresivnije pristupao odnosu sa SSSR-om, a to je rezultiralo značajno većim ulaganjima u vojsku i nova i kvalitetnija oružja.

Pored toga, SAD su doslovno izolirale Sovjete od ostatka svjetske ekonomije i uspele značajno smanjiti cene nafte. Budući da je nafta bila glavni oslonac ekonomije Sovjetskog Saveza, pad je bio neizbežan. Kada ni izvozom nafte SSSR nije barem donekle nadomestiti ogromne ekonomske probleme, raspad države je postao sasvim izvestan i do njega je konačno došlo 1991. godine.



Prijavite se i pratite nova članke

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.

četnički komandosi prvi koristili slovo "Z" četnički komandosi prvi koristili slovo "Z"

Da li ste znali da su četnički komandosi prvi koristili slovo “Z” u svojim vojnim operacijama

Istorija

Dimitrije Begović Dimitrije Begović

Vojvoda Dimitrije Begović, Komita koji je u smrt otišao poput Stevana Sinđelića, opasan bombama i eksplozivom

Istorija

Tajna čuvana 77 godina gde je završilo zlato Jugoslavije Tajna čuvana 77 godina gde je završilo zlato Jugoslavije

Tajna čuvana 77 godina, evo gde je završilo zlato Kraljevine Jugoslavije

Istorija

šta se dešava sa dušom nakon smrti šta se dešava sa dušom nakon smrti

Šta se dešava sa dušom nakon smrti po pravoslavnom verovanju

Pravoslavlje

Prijavite se i pratite nova članke